COLONIALVOYAGE.COM

Geschiedenis van Portugal en van de Portugezen overzee

Verantwoording

DEEL 1

Arnold van Wickeren

 

Geschiedenis van Portugal en van de Portugezen overzee

Deel 1: Het Iberisch schiereiland van prehistorie tot aan de komst van de Romeinen, de Romeinse tijd (200 v.Chr.- 400 n.Chr.) de koninkrijken van Sueven en Visigoten van moslimoverheersing tot onafhankelijk koninkrijk Portugal tot aan de stichting van het Huis Aviz Het begin van de maritieme expansie

Deel 2: Ontdekkings- en handelsreizen naar West-Afrika, Portugal ten tijde van Afonso V (1438-1481), De maritieme expansie ten tijde van João II (1481-1495)

Deel 3: Portugal onder koning Manuel I (1495-1521), De Portugese positie in Marokko, De eerste reis van Vasco da Gama naar Indië, Het verblijf in Calicut; de terugreis, De reis van Pedro Álvares Cabral

Deel 4: Meer reizen naar Indië, De Estado da India, De verrichtingen van Afonso de Albuquerque, Tristão da Cunha en Dom Francisco de Almeida (1506-1509), Het goud van Monomotapa

Deel 5: De Carreira da India, De eerste jaren van het gouverneurschap van Afonso de Albuquerque, Malacca, De Molukken en de Banda-eilanden, Albuquerque terug in Malabar, Malabar in de jaren 1513-1514, De kust van Oost-Afrika (1509-1515)

Deel 6: De Atlantische eilanden, Reizen naar de Nieuwe Wereld, De betrekkingen met Noordwest-Afrika, De betrekkingen met Congo en Angola, De Swahili-kust (1515-1521), De Estado da India, Expansie van het Império Português (1515-1521)

Deel 7: De ontwikkeling van Portugal tot maritieme en commerciële grootmacht, De verovering van Ceuta, Ontwikkelingen in scheepsbouw en navigatie, Monniken en kooplieden in Centraal-Azië, De Atlantische eilanden, Ontdekkings- en handelsreizen naar Afrika in de jaren 1443-1447; de eerste zwarte slaven, De maritieme expansie in de jaren vijftig van de 15e eeuw, Castiliaanse penetratie in de Golf van Guinée; de Verdragen van Alcáçovas (1479) en Toledo (1480), Pogingen van João II (1481-1495) meer invloed te verwerven in het binnenland van West-Afrika, Kanttekeningen bij de ontdekkingsreizen van Diogo Cão, Columbus en Portugal; het Verdrag van Tordesillas, Stokkende maritieme expansie?, De strijd om de handel in specerije, De reis van Fernão de Magalhães

Deel 8: Portugal onder koning João III (1521-1557), Het begin van de kolonisatie van Brazilië, Portugal in de problemen in Marokko, De goudhandel aan de Minakust, De verovering van het moslimkoninkrijk Granada, Het aandeel van Portugezen in de ontdekking van Noord-Amerika

Deel 9: De Atlantische eilanden en Opper-Guinée, De relaties met het koninkrijk Benin, De betrekkingen met Congo en Angola, De Swahilikust en de Carreira da India in de jaren twintig van de 16e eeuw, De Swahilikust en de Carreira da India van 1530 tot aan het overlijden van koning João III in 1557

Deel 10: De Estado da India in de jaren 1522-1526, De Estado da India in de jaren 1526-1538, De ontwikkelingen in het Verre Oosten

Deel 11: De Estado da India in de jaren 1538-1545, De Estado da India in de jaren 1545-1558, De Visserijkust, Coromandel, Bengalen en de Carreira da India, De Portugese expeditie naar Abessinië, De waarschijnlijke ontdekking van Australië

Deel 12: De Portugese bemoeienissen met Ceylon (1538-1558), Portugees Malacca (1538-1558), De handelsrelaties met China (1538-1546), Birma en Siam (1538-1558), Portugese kooplieden en missionarissen in Japan (1538-1558), De Molukken onder Portugees bestuur (1540-1558)

Deel 13: De vereniging van Portugal met Spanje (1557-1640), Sebastião’s rampspoed in Marokko (1415-1578), De Atlantische eilanden en West-Afrik (1420-1637)

Deel 14: Angola en Kongo (1565-1641), De Swahilikust (1557-1599)

Deel 15: De Estado da India in de jaren 1558-1581, De Estado da India in de jaren 1581-1597, De komst van Hollanders en Engelsen naar Indië 1597-1600

Deel 16: De aanval van de Hollanders op de Estado da India, Overige verwikkelingen in de Estado da India, De Portugezen aan de Tamilkust in de Periode 1560-1640

Deel 17: De teloorgang van Portugals positie in Azië: de Estado da India in de periode 1622-1640, De Portugezen in Bengalen, Portugezen, Spanjaarden en Hollanders in Siam en Achter-Indië

 

Arnold van Wickeren

 

Geschiedenis van Portugal en van de Portugezen overzee. All rights reserved. Copyright © Arnold van Wickeren
 

Geschiedenis van Portugal en de Portugezen overzee Deel 1
Arnold van Wickeren

Verantwoording

Omdat de verantwoording van de oorspronkelijke versie van deel 1 van de `Geschiedenis van Portugal en van de Portugezen overzee’ uit 1996 wel erg is gedateerd, is deze niet opnieuw opgenomen en slaat deze verantwoording uitsluitend op de voorliggende herziene versie van deel 1. Nadat deel 1 in 2003 was uitverkocht geraakt en sindsdien enige nieuwe gegadigden moesten worden teleurgesteld, is besloten een beperkte tweede oplage van deel 1 uit te brengen. Omdat aan enige zaken in de oorspronkelijke versie bij nader inzien te weinig aandacht was besteed en het boekje ook dunner was dan de volgende delen, zijn enige paragrafen herschreven en aangevuld.

In dit eerste deel wordt de geschiedenis van Portugal behandeld vanaf de prehistorie tot en met het begin van de maritieme expansie. Dat wil zeggen dat de verovering van Ceuta in 1415 en het betwiste bezit van de stad in de jaren daarna beschreven zijn. Voorts is in dit deel aandacht geschonken aan de pogingen van Portugal de Canarische eilanden in handen te krijgen en aan de herontdekking en kolonisatie van de Madeira-archipel en de Azoren. De behandeling van deze drie onderwerpen is doorgetrokken tot 1479; het jaar waarin Portugal afstand doet van zijn aanspraken op de Canarische eilanden. Deel 2 begint derhalve met de ontdekkingsreizen langs Afrika's westkust, welke tochten zullen leiden tot de maritieme machtsontplooiing die Portugal zal verzekeren van de beheersing van een groot deel van de wereldzeeën en van het daarop gebaseerde wereldwijde handelsimperium.

In de oorspronkelijke versie van deel I is over de geraadpleegde literatuur van de eerste vier hoofdstukken van dat deel het volgende vermeld: `De hoofdstukken 1 en 2 en de paragrafen 3.1, 3.2 en 3.3 stoelen in hoofdzaak op twee boeken: A New History of Portugal van H.V. Livermore (1966) en History of Portugal van A.H. de Oliveira Marques (1976). Daarnaast zijn veel gegevens - met name over de Oudheid - ontleend aan de inleidende hoofdstukken uit Danvers' boek: The Portuguese in India (1894). Voorts zijn geraadpleegd História concisa de Portugal van J.H. Saraiva (1979), alsmede het inleidende hoofdstuk van Portuguese Colonization in the Sixteenth Century; A Study of The Royal Ordinances (Regimentos) van A. da Silva Rego (1959). Bij paragraaf 1.1 (thans § 1.0) is ook gebruikgemaakt van Au Néolithique, Les premiers paysans du monde (in Nederlandse vertaling) van C. Louboutin (1990). Bij paragraaf 3.4 en volgende kon geput worden uit het befaamde boek van V. Magalhães-Godinho: L'économie de l'empire Portugais aux XVe et XVIe Siècles (1969). Aan The New Encyclopaedia Britannica, de Atlas zur Weltgeschichte van Hermann Kinder en Werner Hilgemann (1982), en andere naslagwerken zijn gegevens ontleend om gebeurtenissen in een breder kader te plaatsen. Voor hetzelfde doel is bij de paragrafen 4.2, 4.3 en 4.4 gebruikgemaakt van Barbara Tuchmans veel geprezen werk: De waanzinnige veertiende eeuw (1988). Anders dan bij die delen van mijn boek waarop het accent ligt, heb ik gemeend bij de eerste vier hoofdstukken te kunnen volstaan met deze beperkte boekenlijst.’ (einde citaat)

Bij het herzien van deel 1 is hoofdstuk 1 herschreven, met uitzondering van de prehistorie (1.0). De paragrafen over de Phoeniciërs (1.1), de Romeinen (1.2) en de koninkrijken van Sueven en Visigoten (1.3) zijn sterk uitgebreid aan de hand van The New Encyclopaedia Britannica, waarbij ook is gebruikgemaakt van de relevante doorverwijzingen. Voor paragraaf 1.3 is bovendien geraad-pleegd: Histoire Universelle des Missions Catholiques, publiée sous la direction de Monseigneur S. Delacroix. Bestudeerd is Chapitre Troisième: La conversion des barbares d’occident par Daniel-Rops (de l’Académie Française) van: Les Missions des Origines au XVIe Siècle, Editions de l’Acanthe, Monaco, 1956; Hoofdstuk 2 is aangevuld aan de hand van: Casariego, J. E.: Historias Asturianas de hace mas de mil años; Edición Bilingüe de las Crónicas Ovetenses del Siglio IX y de otros documentos, Instituto de Estudios Asturianos, Oviedo, 1990 en Ceballos-Escalera y Gila, Alfonso de: Corona de España XXX; Reyes de Leon (2), Editorial La Olmeda, S.L., Burgos, 2000 voor paragraaf 2.0 en van Barroso da Fonte: Afonso Henriques; Português de Guimarães, Editoria Cidade Berço, Guimarães, 2003 voor de paragrafen 2.2 en 2.3. De hoofdstukken 3 en 4 zijn ongewijzigd gebleven.

De literatuurverantwoording bij hoofdstuk 5 van de oorspronkelijke versie van deel I luidt: Bij de beschrijving van de maritieme expansie, waarvan hoofdstuk 5 slechts het prille begin vormt, is als volgt te werk gegaan. Aanvankelijk is geput uit een drietal op het onderwerp toegesneden populaire boeken, die geraadpleegd zijn in hun Nederlandse vertaling. De oorspronkelijke titels luiden: Duncan Castlereagh: The Great Age of Exploration (1971); Richard Humble: The Explorers (1979) en W.D. Townson: Atlas of the world in the age of discovery (1981). Voorts werden toentertijd geraadpleegd: C.R. Boxer: The Portuguese Seaborne Empire 1415-1825 (1969); J.D. Fage: A History of Afrika (1978); J.D. Fage: An Atlas of African History (1978); Olivier and Fage: A short history of Africa (1988); Roland Oliver The Middle Age of African History (1967); Merle Severy: Portugal's Sea Road to the East (National Geographic, volume 182, no 5, november 1992; John Vogt: Portuguese Rule on the Gold Coast 1469-1682 (1979); W.E.F. Ward: A History of the Gold Coast (1948). Hierbij komen de reeds genoemde boeken van Da Silva Rego, Livermore en Saraiva, die ook geraadpleegd zijn bij de eerste vier hoofdstukken. Gelet op de aanvankelijke opzet van mijn boek heeft de hiervoor vermelde literatuur mij voldoende geleken.

Toen eenmaal besloten was mijn Geschiedenis van Portugal en van de Portugezen overzee, gepubliceerd in 1994 (ISBN 90-802098-1-3) aan de hand van bezwaarlijk te verontachtzamen literatuur verder uit te werken, is ook bij hoofdstuk 5 en volgende delen een aantal `nieuwe' boeken geraadpleegd. Er is in ruime mate geput uit History of Portugal van A.H. de Oliveira Marques (1976), omdat in dit boek - meer dan in welk ander geraadpleegd boek – aandacht wordt besteed aan de voorwaarden en oorzaken van de maritieme expansie, alsmede aan de expedities naar de Canarische eilanden in de 14e eeuw en aan de pogingen van Portugal om deze eilanden in bezit te krijgen. Bovendien behandelt Oliveira Marques uitvoerig de herontdekking en kolonisatie van de Madeira-archipel en de Azoren. Voor het verwerken van de economische aspecten is gebruik gemaakt van befaamde boek: L'économie de l'empire Portugais aux XVe et XVIe Siècles (1969) van Vitorino Magalhães-Godinho en van J.A. Houtte's: Economische en sociale geschiedenis van de Lage Landen (1964). Zeer bruikbaar en dan vooral voor de latere reizen in de 15e eeuw, bleken te zijn: Axelsons Congo to Cape (1973) en de inleidende hoofdstukken van Danvers The Portuguese in India (1894) en Portuguese in South-East Africa 1488-1600 (1973) van Axelson. Voorts zijn geraadpleegd: The Dark Kindoms (1975) van A. Scholefield; Missie in Afrika, Spiegel Historael, februari 1970 van J. Jadin; alsmede de toen nog niet gepubliceerde tekst van K. Ratelbands postuum verschenen werk: De Hollanders in Angola, Kongo en São Thomé. Eric Newby's The Mitchell Beazley World Atlas of Exploration (1975) betekende een aanvulling op de trits populaire werken van Castlereagh, Humble en Townson. Dat zou ook gezegd kunnen worden van het boek van David Divine: The Opening of the World (1973), ware het niet dat Divine de maritieme expansie in de 15e eeuw zeer veel uitgebreider behandelt dan Castlereagh, Humble, Newby en Townson en bovendien telkens citeert uit de oorspronkelijke Portugese kronieken. Uit Divines boek, dat - althans in zijn Nederlandse vertaling - helaas geen bibliografie bevat, is ruimschoots geput bij het schrijven van paragraaf 5.2, die over de verovering en verdediging van Ceuta gaat. Bij paragraaf 5.2 is voorts gebruikgemaakt van Robert Ricards boek: Études sur l'histoire des Portugais au Maroc (1955). Als naslagwerk is geraadpleegd The Cambridge Encyclopedia of Africa, Volume 3: 1050-1600 (1977) van Roland Oliver en Michael Crowder. Wat hoofdstuk 5 betreft is volstaan met de genoemde bronnen; bij de beschrijving van het vervolg van de Portugese maritieme expansie in de volgende delen van dit werk zullen vanzelfsprekend meer boeken geraadpleegd worden. (einde citaat).

Eerst nadat deel VI in juli 2000 was uitgekomen kreeg ik voor het eerst het boek Foundations of the Portuguese Empire, 1415-1580, van Bailey W. Diffie and George D. Winius, Minnesota, 1977, in handen, een boek dat door een stom misverstand tot dan toe aan mijn aandacht was ontsnapt. Dit meer dan voortreffelijke boek bevat een veel vollediger beschrijving van de ontdekking en kolonisatie van de Madeira-archipel en van de rivaliteit tussen Portugal en Castilië om het bezit van de Canarische eilanden dan opgenomen was in het oorspronkelijke deel 1. Bij het schrijven van § 5.4 en § 5.5 van deze herziene versie is ruimschoots geput uit genoemd boek. Tenslotte kreeg ik in 2005 het uitstekende werk in handen van Michel Vergé-Franceschi, getiteld: Henri le Navigateur, Un découvreur au XVe siècle, Parijs 1995. Aan de hand van dit boek heb ik opnieuw vrijwel alle paragrafen van hoofdstuk 5 aangevuld. Om te voorkomen dat het nieuwe deel I te veel de gebruikelijke omvang van de afzonderlijke delen zou gaan overtreffen, moest helaas de grootte van de letter van hoofdstuk 5 kleiner zijn dan die van de andere hoofdstukken.

Het boek bevat een vijftal kaarten:

- Kaart 1 Portugal ten tijde van de Romeinen,

- Kaart 2 Portugal aan het begin van de Reconquista,

Kaart 3 De karavaanwegen door de Sahara,

- Kaart 4 de Arquipélago dos Açores

- Kaart 5 de Arquipélago da Madeira en de Islas Canarias. Achter in het boek is een glossarium opgenomen, alsmede een uitgebreide index.. Deze bevat: een volledig register van personen en geografische benamingen, alsmede een uitgebreid zakenregister.

De schrijver

Inleiding

 

 

 

 

Colonialvoyage.com. All rights reserved. Copyright © Marco Ramerini

eXTReMe Tracker