Geschiedenis van Portugal en de Portugezen overzee Deel 15
Arnold van Wickeren

Inleiding

In voorgaande delen van dit werk zijn de ontwikkelingen in de Estado da India menigmaal besproken. In deel III is uitgebreid aandacht besteed aan de ontdekking van de zeeweg naar Indië door Vasco da Gama en aan de reis van Pedro Álvares Cabral naar Indië, waarbij hij en passant Brazilië heeft ontdekt. Deel IV is gewijd aan de reizen naar Indië van João de Nova Castela, Afonso de Albuquerque, Tristão da Cunha en Dom Francisco de Almeida, de eerste capitão-geral en vice-rei van Portugees Indië. Zaken als de heldhaftige verdediging van Cochin, de eerste hoofdstad van de Estado da India, door Duarte Pacheco Pereira, de vestiging van Portugals macht aan de kust van Oost-Afrika, de ontdekking van Ceylon, de strijd voor Ormoez en de zeeslag voor Chaul, waarbij Dom Lourenço de Almeida, de zoon van Dom Francisco de Almeida het leven laat, zijn belangrijke gebeurtenissen die behandeld zijn in deel IV. Deel V is geheel gewijd aan de verrichtingen van Afonso de Albuquerque, die Francisco de Almeida als gouverneur-generaal is opgevolgd. Met de verovering van de steden Malacca, Goa en Ormoez heeft Afonso de Grote Portugals macht in Azië stevig verankerd, nadat Francisco de Almeida in zijn nadagen als onderkoning de dood van zijn zoon gewroken heeft met een klinkende overwinning op de Egyptisch-Turkse vloot bij Diu. Gouverneur Afonso de Albuquerque wordt na zijn plotselinge dood in december 1515 opgevolgd door zijn criticus Lopo Soares de Albergaria, een volkomen incompetent man, wiens enige verdienste daarin bestaat dat hij Portugals invloed heeft uitgebreid naar het eiland Ceylon. Zijn rampzalige bewind en dat van zijn directe opvolger, Diogo Lopes de Sequeira, worden besproken in deel VI. In dit deel is ook uitgebreid aandacht geschonken aan de belevenissen van het Portugese gezantschap naar Ethiopië, dat van 1520 tot 1526, onder leiding van Dom Rodrigo de Lima, rondtrekt door het land van Preste Joam, naar wie de Portugezen al sedert de tijd van Dom Henrique o Navegador op zoek zijn. Tijdens de periode 1518-1529 zwaaien vijf capitães-gerais enige jaren de scepter in Goa totdat in 1529 het roer wordt overgenomen door Nuno da Cunha, die zijn hoge ambt maar liefst negen jaren bekleedt. Onder zijn bewind verdedigt António da Silveira in 1537 maandenlang het Portugese Diu zeer moedig tegen zijn Ottomaanse belegeraars. Het bewind van de gouverneurs in het tijdvak 1522-1538 wordt besproken in deel X. De vierde opvolger van Nuno da Cunha, Dom João de Castro, is de laatste van de vier grote capitães-gerais uit de zestiende eeuw. Uit deel XI, waarin de verwikkelingen in Portugees Indië in de jaren 1538-1558 worden uiteengezet, blijkt dat Dom João de Castro (1545-1548), een van de zeven gouverneurs in deze twintig jaar, te maken krijgt met het tweede beleg van Diu. Na maandenlange strijd weet de bekwame en dappere gouverneur de Turken uiteindelijk te verdrijven. In een bijlage in deel XI is een verslag opgenomen van de Portugese militaire expeditie naar Abessinië in de jaren 1541-1544, onder leiding van Dom Cristovão da Gama, de jongere broer van gouverneur-generaal Dom Estêvão da Gama. Uit het fascinerende verslag van deze expeditie, waarbij Dom Cristêvão in de strijd omkomt en waarvoor de Ethiopiërs de Portugezen zeer dankbaar zijn, blijkt dat de Portugese eindoverwinning op de moren tot behoud van het christendom in Ethiopië heeft geleid.

Uit de opsomming van de hoofdzaken van wat al eerder aan de orde is gekomen, kan worden afgeleid dat zelfs maar een zeer globale samenvatting daarvan moet leiden tot een zeer aanzienlijke overlap met eerdere delen. Daarvoor is niet gekozen. Onder verwijzing naar de genoemde eerdere delen van dit boek, wordt in hoofdstuk 1 van dit deel begonnen met de bespreking van de verrichtingen van vice-rei Dom Constantina de Bragança (1558-1561)

Hoofdstuk 1 De Estado da India in de jaren 1558-1581 1.0 De Estado da India onder het bewind van capitão-geral en vice-rei Dom Constantino de Bragança (1558-1561)